Trâm bầu (Combretum quadrangulare)

Đưa Trâm bầu vào hồ sinh thái ven biển: Lời giải hoàn hảo từ một sinh thể bản địa kiên cường

Trong làn sóng phát triển các khu đô thị mới ven biển hiện nay — đặc biệt tại dải duyên hải từ Bà Rịa – Vũng Tàu đổ vào phía Nam — "hồ sinh thái" luôn là trái tim cảnh quan của toàn dự án. Thế nhưng, đằng sau những bản vẽ phối cảnh lung linh là một bài toán sinh lý thực vật vô cùng hóc búa: làm sao tìm ra một loài cây bóng mát vừa chịu được gió giật tạt sương muối, vừa sống khỏe trên nền đất phèn lợ, lại có khả năng chịu ngập sâu khi mực nước hồ dâng cao vào mùa mưa mà vẫn xanh tốt vượt qua mùa khô cháy nắng?

Thay vì đổ tiền nhập khẩu những giống cây ngoại lai đỏng đảnh, tốn kém chi phí bảo dưỡng, các nhà thiết kế cảnh quan hoàn toàn có thể tìm thấy câu trả lời hoàn hảo từ một loài cây mọc hoang ven bờ bụi quen thuộc của miền Nam: cây Trâm bầu (Combretum quadrangulare).

1. Bức tường thành sinh học bảo vệ vách hồ Đặc thù của các hồ cảnh quan ven biển là sự dao động mực nước liên tục và nguy cơ xói lở bờ đất do gió tạt. Trâm bầu giải quyết triệt để vấn đề này nhờ hệ rễ "hai trong một" cực kỳ linh hoạt. Cây sở hữu một chiếc rễ cọc đâm sâu ghim chặt gốc vào nền đất mặn hoặc đá cứng ven biển, giúp nó hiên ngang trước những luồng gió giật. Đồng thời, hệ rễ bên lại phát triển thành một mạng lưới đan đặc khổng lồ sát mặt đất. Khi được trồng dọc theo taluy hồ, hệ rễ này hoạt động như một hệ thống kè sinh học (bio-embankment) vững chắc, bám giữ đất màu và chống xói mòn tuyệt đối. Tuyệt vời hơn, Trâm bầu có cấu trúc biểu bì đặc biệt giúp nó chịu ngập sâu đến 1–2 mét trong suốt 3–6 tháng liền. Dù nước hồ sinh thái có dâng cao ngập cả thân gốc vào mùa mưa lũ, cây vẫn sinh trưởng bình thường mà không hề bị úng thối rễ như các loại cây công trình thông thường.

2. Hiệu ứng ánh sáng từ lớp "áo giáp" màu bạc Không mang vẻ đẹp bóng bẩy, nắn nót, Trâm bầu sở hữu một nét thẩm mỹ phong trần và đậm chất thiền (rustic & zen). Dáng thân hơi cong queo tự nhiên in bóng xuống mặt hồ tạo nên một nét cọ hoang dã, phá vỡ sự cứng nhắc của các khối bê tông đô thị. Đặc biệt, vũ khí chống sương muối của Trâm bầu lại tạo ra một hiệu ứng thị giác đắt giá: toàn bộ cành non và bề mặt lá của cây được phủ dày đặc các vảy tơ hình khiên (peltate scales) li ti. Dưới cái nắng chói chang của vùng biển, lớp vảy này không chỉ phản xạ nhiệt để chống mất nước mà còn tạo ra ánh bạc lấp lánh trên tán lá. Những luồng gió biển thổi qua làm tán lá xào xạc, cộng hưởng với ánh sáng phản chiếu từ mặt hồ, tạo nên một không gian bừng sáng và chuyển động không ngừng, vô cùng bắt mắt.

3. Vũ điệu của những quả 4 cánh trên mặt nước Nếu mùa hoa mang đến màu trắng ngà và hương thơm thoang thoảng gọi bầy ong bướm, thì mùa quả chín khô mới là lúc Trâm bầu phô diễn vẻ đẹp lãng mạn nhất. Quả Trâm bầu là dạng quả nang có 4 cánh mỏng như màng giấy, xếp vuông góc với nhau hình chữ thập. Khi chín khô, quả chuyển sang màu vàng rơm hoặc nâu đỏ sậm. Mỗi đợt gió ven biển lùa qua, hàng ngàn quả 4 cánh sẽ rụng lác đác, xoay tít trong không trung rồi nhẹ nhàng đáp xuống mặt nước. Nhờ cấu trúc cánh mỏng nhẹ, quả không chìm ngay mà trôi nổi bồng bềnh ven bờ hồ. Trải nghiệm dạo bước quanh mặt hồ rải đầy những chiếc "chong chóng" 4 cánh màu nâu đỏ của Trâm bầu chắc chắn sẽ mang lại một cảm giác rất thơ mộng và độc bản cho bất kỳ khu đô thị nào.

4. Khôi phục chuỗi sinh thái bản địa Hồ sinh thái sẽ chỉ là một "hồ nước chết" nếu thiếu đi động vật hoang dã. Đưa Trâm bầu vào trồng quanh hồ chính là bước đầu tiên để phục hồi chuỗi liên kết sinh thái. Tán lá rậm rạp của nó cung cấp nơi làm tổ an toàn, che chắn gió cho các loài chim nước bản địa. Hệ hoa cung cấp nguồn mật dồi dào, và bộ rễ rậm rạp ngâm dưới nước lại tạo ra màng lọc sinh học tự nhiên, cung cấp nơi trú ngụ cho các vi sinh vật và cá nhỏ.

Thay lời kết Sử dụng thực vật bản địa (Native Landscaping) không chỉ là một trào lưu, mà là triết lý phát triển cảnh quan bền vững nhất. Trồng một rặng Trâm bầu ven hồ sinh thái khu đô thị không chỉ giúp chủ đầu tư cắt giảm tối đa chi phí chăm sóc, tưới tiêu và thay cây chết, mà còn là một bản tuyên ngôn mạnh mẽ về việc tôn trọng và tôn vinh hệ sinh thái tự nhiên của vùng duyên hải. Một cái cây đã kiên cường vượt qua đất phèn, nước mặn và nắng gắt hàng triệu năm, chắc chắn sẽ là người bảo vệ trung thành nhất cho cảnh quan công trình của bạn!

Hồ Sơ Loài: Trâm bầu

Combretum quadrangulare Kurz

🔍 Nhận diện nhanh

🌳Dạng sống: Cây gỗ nhỏ 5–15 m, cành non 4 cạnh

🍃Lá: Bầu dục 6–15 cm, phủ vảy bạc hình khiên

🌸Hoa: Trắng ngà, bông 3–8 cm, thơm dịu

🍎Quả: 4 cánh mỏng 1,8–2,5 cm, nổi trên nước

🌍 Nguồn gốc & Phân bố

📍Gốc: Đông Nam Á lục địa

🇻🇳Việt Nam: ĐBSCL, Đông Nam Bộ, Nam Trung Bộ, Tây Nguyên

💊 Công dụng chính

🏥Dược liệu: Trị giun đũa, giun kim; nhuận gan, lợi mật; bảo vệ tế bào gan

🏡Cảnh quan: Cây bóng mát ven hồ, kè sinh học chống xói lở

🪵Khác: Gỗ đóng cọc cừ, than củi; cây chủ nuôi rệp cánh kiến

💡 Góc chăm sóc

☀️Nắng nhiều

💧Ưa ẩm

🌱Chịu phèn

⚠️ Bảo tồn (IUCN): LC - Ít lo ngại (2019); quần thể dồi dào và ổn định

📖 Mục lục

🌿Thông tin chung

Trâm bầu Combretum quadrangulare Kurz

Họ (Family): Combretaceae

Phân họ (Subfamiliae): Combretoideae

Bộ (Order): Myrtales

Đồng nghĩa: Combretum quadrangulare var. lanceolatum Gagnep. (1916).

🇻🇳 Tên tiếng Việt: Trâm bầu, Chưn bầu, Chân bầu, Cây bốn cạnh, Song cạnh

🌐 Tên tiếng Anh: Sakae Naa, Quadrangular Combretum, Swamp Combretum

🇨🇳 Tên tiếng Trung: 四棱风车子 (Sì léng fēng chē zǐ), 四角风车子 (Sì jiǎo fēng chē zǐ)

🇹🇭 Tên tiếng Thái: สะแกนา (Sakae na), สะแก (Sakae), จอง (Chong), แพ่ง (Phaeng)

🌱 Mô tả thực vật

Dạng sống & Kích thước: Cây gỗ nhỏ đến trung bình hoặc cây bụi lớn, rụng lá hoặc nửa rụng lá theo mùa; chiều cao thông thường 5–15 m (đôi khi đạt tới 20 m ở nơi đất tốt), đường kính thân 15–30 cm.

Thân: Thân cây thường phân cành thấp, hơi cong queo, tán lá rậm. Vỏ thân màu xám nâu hoặc nâu nhạt, nhẵn lúc non, khi già nứt dọc nhẹ và bong thành từng mảng mỏng. Đặc điểm nhận diện nổi bật nhất là các cành non có thiết diện vuông 4 cạnh sắc (quadrangular) với 4 gờ cánh hẹp chạy dọc theo lóng cành (do đó có danh pháp quadrangulare và tên gọi "Cây bốn cạnh"). Toàn bộ cành non, cuống lá và mặt lá được phủ dày các vảy nhỏ hình khiên (peltate scales) màu trắng bạc hoặc màu gỉ sắt lấp lánh.

Lá: Lá đơn, mọc đối hoặc gần đối. Phiến lá hình bầu dục, hình trứng ngược đến hình mũi mác thuôn, dài 6–15 cm, rộng 3–7 cm; gốc lá hình nêm hoặc thuôn nhọn men dần xuống cuống, chóp lá tù, nhọn ngắn hoặc có mũi nhọn nhỏ, mép lá nguyên. Khi còn non, cả hai mặt lá phủ đầy lông tơ mịn và vảy nhỏ màu trắng bạc ánh kim; khi già, mặt trên màu xanh lục sẫm và nhẵn hơn nhưng vẫn còn các chấm vảy nhỏ li ti. Hệ gân lá hình lông chim gồm 6–10 đôi gân bên nổi rõ ở mặt dưới. Cuống lá dài 5–15 mm, hơi có cánh hẹp do phiến lá men xuống.

Hoa: Cụm hoa dạng bông (spikes) mọc đơn độc ở nách lá hoặc tụ họp thành chùy ở đầu cành, dài 3–8 cm; trục cụm hoa có 4 cạnh, phủ đầy vảy nhỏ và lông mịn. Hoa nhỏ, lưỡng tính, không cuống, đối xứng tỏa tròn, mẫu 4 (4-merous), màu trắng ngà hoặc vàng nhạt, có mùi thơm dịu. Đế hoa (ống đài) dài khoảng 4–5 mm, phần dưới thắt lại có 4 cạnh bao lấy bầu, phần trên mở rộng hình phễu hoặc hình chuông. Đài hoa chia 4 thùy hình tam giác ngắn (dài 1–1,5 mm), sớm rụng. Tràng hoa gồm 4 cánh nhỏ, hình trứng ngược hoặc hình thìa, dài 1,5–2 mm, màu trắng. Bộ nhị gồm 8 nhị xếp thành 2 vòng vươn dài thò hẳn ra ngoài bao hoa (dài 3–5 mm), bao phấn đính lưng. Bầu dưới 1 ô chứa 2 noãn; vòi nhụy đơn, mảnh, dài tương đương nhị.

Quả & Hạt: Quả giả khô không tự mở có 4 cánh mỏng (4-winged samara / pseudocarp), đường viền ngoài gần tròn hoặc hình bầu dục rộng, kích thước 1,8–2,5 × 1,8–2,5 cm. Bốn cánh xòe rộng theo 4 góc vuông góc với nhau, mỗi cánh rộng 7–10 mm, mỏng và dai như giấy, có các đường vân ngang mảnh, bề mặt rải rác các vảy nhỏ màu gỉ sắt. Khi non quả màu xanh lục tươi, khi chín khô chuyển sang màu vàng rơm đến nâu nhạt hoặc nâu đỏ. Mỗi quả chứa 1 hạt hình thoi có 4 cạnh, vỏ hạt màu nâu đỏ, nhân hạt giàu dầu.

Đặc điểm khác: Hệ rễ cọc và rễ bàng phát triển cực kỳ mạnh mẽ, dẻo dai, thích nghi cao với điều kiện đất ngập nước định kỳ và đất phèn; gỗ giác màu trắng vàng đến nâu xám nhạt, thớ gỗ mịn, cứng và nặng.

🌍 Phân bố & Sinh cảnh

Nguồn gốc: Bản địa tại khu vực Đông Nam Á lục địa (Bán đảo Đông Dương, Thái Lan và Myanmar).

Phân bố toàn cầu: Bản địa: Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan, Myanmar. Du nhập và trồng trọt: Trung Quốc (được trồng nhiều ở vùng Tây Song Bản Nạp, phía nam tỉnh Vân Nam), Malaysia, Indonesia.

Tại Việt Nam: Phân bố tự nhiên và được trồng vô cùng phổ biến ở khắp các tỉnh Nam Bộ, tập trung dày đặc tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long (Long An, Đồng Tháp, Tiền Giang, An Giang, Kiên Giang, Cần Thơ, Hậu Giang, Vĩnh Long, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau), vùng Đông Nam Bộ (Tây Ninh, Bình Dương, Đồng Nai, TP. Hồ Chí Minh, Bà Rịa – Vũng Tàu) và mở rộng lên một số tỉnh Nam Trung Bộ, Tây Nguyên.

Sinh cảnh & Điều kiện: Sinh trưởng chủ yếu trong đới sinh học nhiệt đới ẩm và nhiệt đới gió mùa có mùa khô rõ rệt. Cây thường mọc thành quần thụ thuần loài hoặc xen lẫn với cây Tràm (Melaleuca cajuputi) dọc theo bờ sông, bờ kênh rạch, vùng đầm lầy ngập nước ngọt theo mùa (như vùng Đồng Tháp Mười, Tứ giác Long Xuyên), rừng ngập phèn, bờ ruộng và các trảng cây bụi thấp ẩm ướt ở độ cao từ 0–300 m.

🐝 Sinh thái học

Vai trò: Là loài cây gỗ tiên phong giữ vai trò trụ cột trong hệ sinh thái đất ngập nước và vùng đất phèn tại hạ lưu sông Mê Kông. Bộ rễ đan dày đặc giúp giữ đất, chắn sóng và chống sạt lở bờ sông, bờ kênh rạch, bờ bao mùa lũ. Tán cây rậm rạp ven nước là nơi trú ẩn và làm tổ quan trọng của các loài chim nước, cò, vạc, diệc và ong mật. Đặc biệt, tại Việt Nam, Thái Lan và Vân Nam (Trung Quốc), Trâm bầu là một trong những cây chủ (host plant) quan trọng bậc nhất để thả nuôi rệp Cánh kiến đỏ (Kerria lacca).

Thụ phấn & Phát tán: Hoa nở thành từng chùm dày, tiết mật và tỏa hương thơm thu hút các loài côn trùng (entomophily) như ong mật (chi Apis), ruồi và bướm đến thụ phấn. Quả chín khô có 4 cánh mỏng nhẹ và cấu trúc khoang giữ khí giúp phát tán song song bằng cả hai phương thức: phát tán nhờ gió (anemochory) và phát tán nhờ nước (hydrochory) — quả rụng xuống mặt nước nổi rất lâu và trôi theo dòng chảy mùa nước nổi để phát tán hạt đi khắp các bãi bồi, bờ kênh.

🍀 Công dụng & Hóa học

Dược dụng: Y học cổ truyền Việt Nam & Đông Nam Á: Trị giun đũa và giun kim: hạt và quả chín là vị thuốc tẩy giun truyền thống nổi tiếng ở Nam Bộ, Campuchia và Thái Lan (dùng tương tự hạt Sử quân tử – Combretum indicum). Kinh nghiệm dân gian dùng hạt già nướng hoặc sao chín thơm, bóc lấy nhân ăn (hoặc giã nhỏ nghiền chung với chuối chín cho trẻ em ăn vào buổi sáng lúc đói trong 3–4 ngày liền) với liều lượng khoảng 2 g hạt (tương đương 10–15 hạt) cho trẻ em hoặc 7–14 g (15–20 quả) cho người lớn để trục xuất giun đũa (Ascaris lumbricoides) và giun kim (Enterobius vermicularis). Nhuận gan, lợi mật, kích thích tiêu hóa: Lá Trâm bầu phơi khô (dùng riêng hoặc phối hợp trong các bài thuốc nam với nhân trần, cỏ mần trầu) sắc uống giúp tăng tiết dịch mật rõ rệt, làm mát gan, hỗ trợ tiêu hóa thức ăn nhiều dầu mỡ, chữa chứng đầy bụng, ăn không tiêu và vàng da. Trị đau bụng, tiêu chảy và giảm đau nhức: vỏ thân, gỗ hoặc rễ sắc uống chữa đau bụng, tiêu chảy, kiết lỵ; lá tươi giã đắp ngoài trị vết thương phần mềm, mụn nhọt và giảm sưng tấy. Nghiên cứu dược lý hiện đại: Tác dụng bảo vệ tế bào gan (Hepatoprotective): hàng loạt công trình nghiên cứu thực nghiệm (tiêu biểu là chuỗi nghiên cứu của Banskota, Tezuka, Kadota và cộng sự năm 1998–2000 trên mẫu Trâm bầu thu hái tại Việt Nam) đã chứng minh cao chiết methanol, cao nước từ lá/hạt và các triterpene phân lập được có hoạt tính bảo vệ tế bào gan cực mạnh chống lại tổn thương gan cấp do D-galactosamine (D-GalN)/lipopolysaccharide (LPS), CCl4 và ức chế hiện tượng chết tế bào gan theo chương trình (apoptosis) gây ra bởi yếu tố hoại tử khối u TNF-α. Tác dụng kháng khuẩn, kháng ký sinh trùng & kháng virus: dịch chiết từ lá, vỏ thân và hạt có tác dụng ức chế mạnh nhiều chủng vi khuẩn gây bệnh đường tiêu hóa, vi khuẩn gây loét dạ dày Helicobacter pylori, tụ cầu vàng kháng thuốc (MRSA), trực khuẩn mủ xanh (Pseudomonas aeruginosa), tiêu diệt sán lá và ức chế enzyme integrase của virus HIV-1. Tác dụng gây độc tế bào ung thư & kháng viêm: các hợp chất triterpenoid và flavonoid từ lá thể hiện độc tính chọn lọc trên một số dòng tế bào ung thư ở người (ung thư phổi, ung thư gan, ung thư đại tràng) và ức chế các chất trung gian gây viêm.

Hoạt chất chính: Nhóm Triterpenoid kiểu Cycloartane (Cycloartane-type triterpenes): là nhóm hoạt chất đặc trưng và quyết định tác dụng bảo vệ gan của loài, bao gồm Quadrangularic acid A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, cùng các glycoside mang tên loài là Quadranoside I đến XI (thuộc cả khung cycloartane, ursane và lupane), bên cạnh betulinic acid, ursolic acid, oleanolic acid và lupeol. Nhóm Flavonoid (Methylated flavones & Flavonols): Combretol (5-hydroxy-3,7,3',4',5'-pentamethoxyflavone), kumatakenin, isokaempferide, pachypodol, ermanin, kaempferol, quercetin và myricetin. Nhóm Tannin, Phenolic & Stilbenoid: hàm lượng cao các tannin thủy phân và tannin ngưng tụ, gallic acid, dẫn xuất ellagic acid, 1-O-galloyl-6-O-(4-hydroxy-3,5-dimethoxy)benzoyl-β-D-glucose và các hợp chất tương tự combretastatin.

Cảnh quan: Được trồng làm cây bóng mát ven hồ, bờ kênh trong các khu đô thị sinh thái, khu du lịch miệt vườn và trồng thành dải rừng phòng hộ chắn gió, giữ đất ven sông, đê bao.

Công dụng khác: Lâm nghiệp & Năng lượng: gỗ Trâm bầu dẻo, chịu nước và chịu va đập tốt nên được dùng đóng cọc cừ gia cố bờ kè, làm cột nhà, cán nông cụ và đồ mộc thông dụng. Đặc biệt, gỗ Trâm bầu là nguồn nguyên liệu làm củi đun và hầm than củi (than Trâm bầu) nổi tiếng bậc nhất miền Tây Nam Bộ nhờ than chắc, cháy đượm lâu, nhiệt lượng rất cao, không nổ và ít khói. Công nghiệp cánh kiến: là cây chủ nuôi rệp Cánh kiến đỏ (Kerria lacca) cho năng suất và chất lượng nhựa cánh kiến (shellac) cao phục vụ ngành công nghiệp vecni, sơn cách điện và dược phẩm.

💡 Hướng dẫn trồng và chăm sóc

Ánh sáng: Ưa sáng hoàn toàn (Full sun). Cây đòi hỏi không gian thoáng đãng và nhiều ánh nắng trực tiếp để phát triển tán khỏe mạnh.

Đất & Dinh dưỡng: Biên độ sinh thái rất rộng và hầu như không kén đất. Cây phát triển tốt trên đất phù sa, đất sét nặng bí chặt, đất cát pha nghèo dinh dưỡng và đặc biệt chịu được đất chua phèn (pH từ 4,0–6,5) hoặc đất nhiễm mặn nhẹ vùng ven biển.

Nước & Độ ẩm: Ưa ẩm và có khả năng chịu ngập úng định kỳ xuất sắc (cây có thể sống khỏe khi gốc bị ngập nước sâu 1–2 m kéo dài suốt 3–6 tháng mùa lũ ở Đồng bằng sông Cửu Long); đồng thời khi đã bén rễ sâu, cây cũng chịu được nắng hạn gay gắt vào mùa khô.

Nhân giống: Gieo hạt là phương pháp chủ yếu. Thu hái quả già đã chuyển màu nâu vàng vào mùa khô, phơi nhẹ rồi bảo quản nơi khô ráo. Trước khi gieo, có thể cắt bớt phần cánh quả và ngâm trong nước ấm 24–48 giờ, sau đó gieo lên luống đất bùn cát ẩm; hạt nảy mầm sau khoảng 7–15 ngày với tỷ lệ nảy mầm rất cao. Tái sinh chồi (Coppicing): cây có khả năng đâm chồi mới từ gốc cực kỳ mạnh mẽ sau khi thu hoạch gỗ/củi mà không cần trồng lại.

Tốc độ sinh trưởng: Nhanh; cây con đạt chiều cao 1–1,5 m chỉ sau 1 năm trồng và có thể khép tán, cho thu hoạch gỗ nhỏ hoặc thả nuôi cánh kiến sau 3–5 năm.

⚠️ Lưu ý & Bảo tồn

Độc tính & Lưu ý: Tác dụng phụ của hạt tẩy giun: nhân hạt Trâm bầu (đặc biệt là hạt còn tươi chưa qua sao nướng hoặc khi dùng quá liều quy định) có chứa các hợp chất kích ứng hệ thần kinh phế vị và niêm mạc tiêu hóa tương tự hạt Sử quân tử. Nếu ăn quá nhiều hạt cùng lúc có thể gây ngộ độc nhẹ với các triệu chứng điển hình là nấc cụt liên tục, chóng mặt, váng đầu, buồn nôn, nôn mửa, đau quặn bụng và tiêu chảy. Khi dùng hạt để tẩy giun, tuyệt đối không uống kèm dầu thầu dầu và hạn chế ăn thức ăn nhiều dầu mỡ để tránh làm tăng hấp thu độc chất vào máu. Thận trọng khi dùng đường uống: phụ nữ đang mang thai, người đang bị suy nhược cơ thể nặng hoặc tiêu chảy mất nước không nên tự ý dùng các chế phẩm sắc đặc từ hạt và vỏ cây.

Tình trạng Bảo tồn: Theo Sách đỏ IUCN toàn cầu, loài Combretum quadrangulare được xếp ở mức Ít lo ngại (Least Concern – LC), đánh giá công bố năm 2019 bởi BGCI & IUCN SSC Global Tree Specialist Group, do phạm vi phân bố rộng và quần thể ngoài tự nhiên lẫn trong trồng trọt rất dồi dào, ổn định.

Biện pháp Bảo tồn: Không yêu cầu biện pháp bảo tồn khẩn cấp. Tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, việc duy trì và khuyến khích trồng các dải cây Trâm bầu ven kênh rạch, bờ bao vừa giúp bảo tồn nguồn gen cây thuốc bản địa, vừa là giải pháp sinh thái bền vững để chống sạt lở bờ sông trước tác động của biến đổi khí hậu.

📸 Ảnh

📚 Tài liệu tham khảo

• [POWO] Plants of the World Online (Royal Botanic Gardens, Kew) – Combretum quadrangulare Kurz – https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:170336-1 – Truy cập: 23/10/2026
• [iNaturalist] iNaturalist Taxonomic Hierarchy – Combretum quadrangulare (Subfamily Combretoideae) – https://www.inaturalist.org/taxa/344061-Combretum-quadrangulare – Truy cập: 23/10/2026
• [BotanyVN] Trung tâm Dữ liệu Thực vật Việt Nam (Vietnam Plant Data Center) – Combretum quadrangulare Kurz (Trâm bầu) – https://www.botanyvn.com/cnt.asp?param=edir&v=Combretum%20quadrangulare&list=species – Truy cập: 23/10/2026
• [IUCN] The IUCN Red List of Threatened Species – Combretum quadrangulare (BGCI & IUCN SSC Global Tree Specialist Group, 2019) – https://www.iucnredlist.org/species/145306564/145306566 – Truy cập: 23/10/2026
• [eFloras] Flora of China (Vol. 13, Page 319) – Combretum quadrangulare Kurz – http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=242314380 – Truy cập: 23/10/2026
• [Tropical.theferns.info] Useful Tropical Plants Database – Combretum quadrangulare Kurz – https://tropical.theferns.info/viewtropical.php?id=Combretum+quadrangulare – Truy cập: 23/10/2026
• [Đỗ Tất Lợi] Sách Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam (GS. Đỗ Tất Lợi) – Chuyên luận Cây Trâm bầu (Combretum quadrangulare Kurz) – Nhà xuất bản Y học – Truy cập đối chiếu: 23/10/2026
• [Tra cứu dược liệu] Cổng thông tin Tra cứu Dược liệu Việt Nam – Cây Trâm bầu (Combretum quadrangulare) – https://tracuuduoclieu.vn/ – Truy cập: 23/10/2026
• [Wikipedia] Wikipedia Đa ngôn ngữ – Combretum quadrangulare – https://en.wikipedia.org/wiki/Combretum_quadrangulare – Truy cập: 23/10/2026